Kayıtlar

Bir Buhârî Hâşiyesinin Ardındaki Eski Bir Nüsha: Abdülkādir el-Fâsî ve İbn Sa‘âde

Resim
Yakın zamanda yayımlanan Havâşî Ebî’s-Suûd Abdülkādir b. Ali el-Fâsî alâ Sahîhi’l-İmâm el-Buhârî, ilk bakışta geç dönem bir Buhârî hâşiyesi gibi görünüyor. Ancak eser, bizi XVII. yüzyıl Fas’ından XII. yüzyıl Endülüs’üne uzanan önemli bir Buhârî nüsha geleneğine götürüyor. Abdülkādir el-Fâsî (1007-1091/1599-1680), Mağrib’in önde gelen muhaddis ve fakihlerinden biriydi. Ahmed Bâbâ et-Tinbüktî ve Ahmed el-Makkarî gibi âlimlerden ders aldı; Ebû Sâlim el-Ayyâşî ve Hasan el-Yûsî gibi isimler de onun talebeleri arasında yer aldı. Kaynaklar onun özellikle Sahîh-i Buhârî ile yakın biçimde meşgul olduğunu, eseri bizzat istinsah ettiğini, okuttuğunu ve farklı nüshaları karşılaştırdığını gösteriyor.[1][3] Elimizdeki hâşiye de esasen onun Buhârî okumaları sırasında ortaya çıkan notların, oğlu Ebû Zeyd Abdurrahman el-Fâsî tarafından derlenmiş hâlidir. Eseri asıl dikkat çekici kılan ise el-Fâsî’nin kullandığı Ebû İmrân Mûsâ b. Sa‘âde (ö. 522/1128’den sonra) nüshasıdır. İbn Sa‘âde, hocası ve kayınpede...

İbn Hazm’a Endülüs’ten Yöneltilen Bir Reddiye: et-Tenbîh ʿalâ şüzûzi İbn Hazm

Resim
Endülüs’ün önde gelen Mâlikî fakih ve kadılarından Ebü’l-Asbağ Îsâ b. Sehl el-Esedî el-Ceyyânî’nin (ö. 486/1093), İbn Hazm’a yönelik kaleme aldığı et-Tenbîh ʿalâ şüzûzi İbn Hazm adlı eserinden günümüze kalan kısım yayıma hazırlanıyor. Ma tebekkā min Kitâbi’t-Tenbîh ʿalâ şüzûzi İbn Hazm başlığıyla neşredilecek eser, Prof. Dr. Muhammed b. Zeynelâbidîn Rüstem tarafından incelenip tahkik edildi. Kitabın Rekâiz li’n-neşr ve’t-tevzîʿ tarafından yayımlanması bekleniyor. Başlıktaki “ما تبقى” kaydı özellikle önemlidir. Çünkü neşredilen metin eserin tamamı değil, günümüze ulaşabilen kısmıdır. Dolayısıyla çalışmayı “eserin bütün hâli” şeklinde değil, “eserden günümüze kalan kısmın tahkikli neşri” olarak tanımlamak daha doğrudur. Îsâ b. Sehl kimdir? Tam adı Ebü’l-Asbağ Îsâ b. Sehl b. Abdullah el-Esedî el-Ceyyânî’dir. 413/1022 yılında doğmuş, 486/1093 yılında vefat etmiştir. Aslen Ceyyânlı olmakla birlikte hayatının önemli bir bölümünü Kurtuba’da geçirmiştir. Îsâ b. Sehl yalnızca eser telif eden bi...

Ta‘lîk” Terimi Dârekutnî’den Önce Kullanılmış mıydı?

Resim
İbn Hacer, Tağlîku’t-ta‘lîk ’te “ta‘lîk” adlandırmasının tespit edebildiği ilk kullanımına Dârekutnî’nin ifadelerinde rastlandığını ve sonraki âlimlerin de onu takip ettiğini belirtmektedir: فَأَمَّا تَسْمِيَةُ هَذَا النَّوْعِ بِالتَّعْلِيقِ، فَأَوَّلُ مَا وُجِدَ ذَلِكَ فِي عِبَارَةِ الْحَافِظِ الْأَوْحَدِ أَبِي الْحَسَنِ عَلِيِّ بْنِ عُمَرَ الدَّارَقُطْنِيِّ، وَتَبِعَهُ عَلَيْهِ مَنْ بَعْدَهُ. “Bu türün ‘ta‘lîk’ olarak adlandırılmasına gelince, bunun ilk kullanımına eşsiz hâfız Ebü’l-Hasan Ali b. Ömer ed-Dârekutnî’nin ifadesinde rastlanmış, daha sonra gelenler de bu kullanımda onu takip etmiştir.” Ancak İbn Cemî‘ es-Saydâvî’nin (ö. 402/1012) Mu‘cemü’ş-şüyûh ’unda yer alan şu nakil, terimin Dârekutnî’den daha önce kullanıldığını göstermektedir: قَالَ عَلِيٌّ: أَظُنُّ أَبِي سَمِعَ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ مَالِكٍ قَدِيمًا، وَكَانَ قَدْ عَلَّقَهُ مِنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ، ثُمَّ سَمِعَهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ بَعْدَ ذَلِكَ. Ali b. Medînî şöyle dedi: “Sanırım bu ha...

Mısır’da Çağdaş Hadis Öğretiminin Tarihsel Arka Planı

 Mısır’daki çağdaş hadis öğretiminin bugünkü yapısını anlayabilmek için XIX. yüzyılın başlarına uzanmak gerekir. Çalışmada Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın 1805’te yönetime gelmesi, Mısır’ın modern tarihinde belirleyici bir dönüm noktası olarak kabul edilmektedir. Bu tarihten önce ülkedeki dinî ve ilmî öğretimin başlıca temsilcisi Ezher’di. Ezher’de eğitim, büyük ölçüde klasik metinlerin okunmasına ve şerh edilmesine dayanıyor; fıkıhta mezhep merkezli, itikatta ise çoğunlukla Eş‘arî çizgi hâkim bulunuyordu. Hadis ilimleri de müstakil ve güçlü bir uzmanlık alanı olmaktan ziyade bu geleneksel öğretim sistemi içerisinde varlığını sürdürüyordu. Fransız işgali ve ardından Mehmed Ali Paşa’nın başlattığı modernleşme politikaları, Mısır’ın ilmî ve fikrî yapısını önemli ölçüde değiştirdi. Avrupa’ya öğrenci heyetlerinin gönderilmesi, tercüme faaliyetlerinin başlaması ve Batılı eğitim kurumlarının örnek alınması, Ezher’in temsil ettiği geleneksel yapının yanında yeni bir düşünce dünyasının oluşm...

Modern Dönem Hadisçilik - Mısır (Gayriresmi Kurumlar)

Resim
 Mısır'daki modern dönemde hadis eğitiminin fikirleri ve temsilcilerini tanıtan bir şema. Buradaki kişiler gayriresmi kurumları temsil etmektedir.  Kaynak: ed-Dersu'l-hadisi el-Muasır. 

Tavsiye Kitap

Resim
  Emek mahsulü bir çalışma. Türkiye'de hadis ilminin teknik konularının bu denli titiz çalışıyor olması umut verici. Konuya ilgi duyanlara tavsiye edilir

Tavsiye Kitap

Resim
Modern Arap dünyasında hadis ilmine dair yönelim ve çalışmaları ele alan editöryal bir kitap. Suud, Mısır, Mağrib ve Hindistan şeklinde bölgelere ayrılmış. Her bölgeyi orayı iyi bilen bir araştırmacı tanıtıyor.  Ayrıca bölgeleri tanıtırken de resmi ve gayri resmi eğitim kurumları şeklinde taksim etmişler.  Telif edilen eserler, okutulan dersler, fikrî farklılıklara dair temel düzeyde bilgiler veriyor.  Arap dünyasındaki hadis çalışmalarını tanımak isteyenler için giriş seviyesinde bir çalışma.