Ta‘lîk” Terimi Dârekutnî’den Önce Kullanılmış mıydı?

İbn Hacer, Tağlîku’t-ta‘lîk’te “ta‘lîk” adlandırmasının tespit edebildiği ilk kullanımına Dârekutnî’nin ifadelerinde rastlandığını ve sonraki âlimlerin de onu takip ettiğini belirtmektedir:

فَأَمَّا تَسْمِيَةُ هَذَا النَّوْعِ بِالتَّعْلِيقِ، فَأَوَّلُ مَا وُجِدَ ذَلِكَ فِي عِبَارَةِ الْحَافِظِ الْأَوْحَدِ أَبِي الْحَسَنِ عَلِيِّ بْنِ عُمَرَ الدَّارَقُطْنِيِّ، وَتَبِعَهُ عَلَيْهِ مَنْ بَعْدَهُ.

“Bu türün ‘ta‘lîk’ olarak adlandırılmasına gelince, bunun ilk kullanımına eşsiz hâfız Ebü’l-Hasan Ali b. Ömer ed-Dârekutnî’nin ifadesinde rastlanmış, daha sonra gelenler de bu kullanımda onu takip etmiştir.”

Ancak İbn Cemî‘ es-Saydâvî’nin (ö. 402/1012) Mu‘cemü’ş-şüyûh’unda yer alan şu nakil, terimin Dârekutnî’den daha önce kullanıldığını göstermektedir:



قَالَ عَلِيٌّ: أَظُنُّ أَبِي سَمِعَ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ مَالِكٍ قَدِيمًا، وَكَانَ قَدْ عَلَّقَهُ مِنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ، ثُمَّ سَمِعَهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ بَعْدَ ذَلِكَ.

Ali b. Medînî şöyle dedi: “Sanırım bu hadisi Mâlik’ten eski bir tarihte işittim. Hadis Dâvûd b. Husayn’dan muallak olarak nakledilmişti; Dâvûd ise daha sonra onu Abdullah b. Yezîd’den işitti.”

Buradaki «عَلَّقَهُ» ifadesi, hadisin Dâvûd b. Husayn’dan sonraki isnadı zikredilmeden nakledilmesini ifade etmektedir. Dâvûd’un hadisi daha sonra Abdullah b. Yezîd’den işitmesiyle isnadın eksik halkası belirginleşmiştir.

Dolayısıyla “ta‘lîk” kelimesinin isnadın bir kısmının hazfedilmesini ifade eden teknik bir anlamda Dârekutnî’den önce Ali b. Medînî tarafından kullanıldığı anlaşılmaktadır.

Ali b. Medînî’nin Buhârî’nin önde gelen hocalarından biri olması da dikkat çekicidir. Bu ilişki, ta‘lîk kavramının Buhârî’nin yetiştiği ilmî çevrede biliniyor olabileceğini düşündürmektedir. Ancak mevcut kayıt, Buhârî’nin muallak rivayet yöntemini doğrudan Ali b. Medînî’den aldığını söylemek için yeterli değildir. 

Sonuç olarak bu nakil, İbn Hacer’in ta‘lîk adlandırmasının bilinen ilk kullanımını Dârekutnî’ye kadar götüren tespitine daha erken tarihli bir örnek eklemekte ve terimin tarihini Ali b. Medînî’ye kadar geri götürmektedir.

Kaynaklar: İbn Hacer el-Askalânî, Tağlîku’t-ta‘lîk, 2/7; İbn Cemî‘ es-Saydâvî, Mu‘cemü’ş-şüyûh, s. 201.

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Boş Torbanın Peşinde..

Tahâvî'de “İbn Ebî Dâvûd” Meselesi: Bir Tahric Programı Nasıl Yanılabilir?

Tirmizî'nin Yemen Nüshası